jad pszczeli

SONY DSC

Jest to wydzielina gruczołu jadowego pszczoły robotnicy lub matki pszczelej. Wydzielanie jadu rozpoczyna się już następnego dnia po wygryzieniu się z komórek, ale okres największej aktywności  wydzielniczej gruczołów jadowych przypada na 15-20 dzień życia pszczoły.

Pokolenie wiosenne wytwarza znacznie większe ilości jadu niż letnie i jesienne. Wytwarzanie jadu zależy w pewnej mierze od ilości spożywanych substancji białkowych, które wzmagają aktywność gruczołów jadowych.

Zawartość woreczka jadowego wynosi średnio 0,3 mg jadu, jednakże od jednej pszczoły można pozyskać zaledwie ok. 0,085-0,130 mg jadu.

Jad pszczeli to ok. 30% wodny roztwór związków chemicznych; bezbarwna, kwaśna ciecz o słabym, swoistym zapachu. Bardzo łatwo rozpuszcza się w wodzie źle w alkoholu etylowym. W roztworze wodnym szybko traci charakterystyczne właściwości.

 

Pozyskiwanie: najbardziej pracochłonną metodą jest ręczne pozyskiwanie jadu od każdej pszczoły. Pszczoła uchwycona za skrzydełka wysuwa żądło i wypuszcza kropelkę jadu.

Najnowocześniejszą metodą jest metoda elektrostymulacji z zastosowaniem dodatkowych bodźców dźwiękowych w zakresie 130-250 Hz i natężeniu ok. 80 dB. Jad jest pozyskiwany przy użyciu korpusów jadowych, a stosowane bodźce dźwiękowe są emitowane przez głośniki umieszczone na korpusach jadowych. Pozyskiwanie jadu pszczelego może się odbywać w 3 lub 4 terminach, co 14 dni.

 

Przechowywanie: aktywność antybiotyczna jadu w czasie przechowywania bardzo szybko się zmniejsza przy dostępie światła, natomiast temp. nie ma wpływu na tę aktywność.

Jad pszczeli najlepiej przechowywać max 5 mies. w warunkach bez dostępu światła oraz w temp. nie przekraczającej 20 stopni C.

 

Uczulenie na jad pszczeli: Człowiek o normalnej wrażliwości na jad po użądleniu odczuwa pieczenie, ból, po czym najczęściej występuje obrzęk miejsca użądlonego.

Stopniowo objawy te ustępują. Pszczelarze zwykle uodparniają się na działanie jadu pszczelego. Użądlenie ok. 200-300 wywołuje objawy zatrucia z charakterystycznymi zaburzeniami sercowo-naczyniowymi. Użądlenie ok. 500 pszczół może spowodować śmierć wskutek porażenia układu oddechowego. Dawka śmiertelna wynosi 6,25 mg jadu.

Reakcja ludzi uczulonych (nadwrażliwych) na jad może być miejscowa lub uogólniona. W przypadku reakcji miejscowej dochodzi do obrzęku, zaczerwienienia, pieczenia i swędzenia w miejscu użądlenia. W przypadku reakcji uogólnionej dochodzi do silnego pieczenia i swędzenia ciała, obrzęków (m.in. wargi, powieki, a niekiedy i gardło), występuje duszność, niepokój, kołotanie serca i osłabienie. Skrajnie ciężkie reakcje uogólnione mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego.

Alergię na jad pszczeli leczy się poprzez terapię odczulającą. Zazwyczaj trwa ona od 3 do 5 lat.

 

Właściwości lecznicze: jad pszczeli jest bardzo cennym surowcem o potencjalnych właściwościach przeciwzapalnych (przeciwartretycznych, przeciwreumatycznych), przeciwbólowych, przeciwdrobnoystrojowych, także przeciwnowotworowych (chroni przed szkodliwym działaniem promieniowania jonizującego).

Może być stosowany w leczeniu wielu schorzeń, głównie jako lek przeciwbólowy i przeciwzapalny.

Jad pszczeli pomocny jest w leczeniu:

  • astmy
  • nadciśnienie tętnicze
  • miażdżycy

Leczenie jadem pszczelim nazywa się apitoksynoterapią. Najczęściej stosuje się gotowe maści i preparaty. W Polsce dotychczas nie zarejestrowano leków zawierających jad pszczeli. Na rynku europejskim  i światowym zarejestrowano już środki farmaceutyczne opracowane na bazie jadu pszczelego, m.in. Forapin (Niemcy), Virapin (Słowacja), Apiven (Francja), Melivenon (Bułgaria), Apifor (Rosja). W handlu dostępnych jest co najmniej kilkanaście preparatów tego typu.

[źródło: Encyklopedia pszczelarska pod red. J. Wilde, PWRiL, Warszawa 2013]
 

Na temat apitoksynoterapii polecamy artykuły:

Apitoksynoterapia refkesoryczna

Wykorzystanie jadu pszczelego w lecznictwie

 

Zastosowanie jadu pszczelego w kosmetyce:

Kosmetyki zawierające jad pszczeli mają pomagać w utrzymaniu równomiernego kolorytu skóry, poprawiają również jej elastyczność. Jad pszczeli zwiększa krążenie krwi, ujędrnia skórę oraz wygładza drobne linie i zmarszczki. Usuwa więc niedoskonałości skóry. Podwyższa się także poziom nawilżenia skóry. Apitoksyna ma pobudzać produkcję kolagenu i elastyny. Kolagen wzmacnia tkanki ciała, podczas gdy elastyna to białko, które pomaga skórze pozostać napiętą i odpowiada za jej sprężystość. Rozświetlona i odżywiona od wewnątrz cera to zasługa kosmetyków z jadem pszczelim. Po nałożeniu kremu z jadem pszczelim lub innej postaci kosmetyku na skórę, pojawia się delikatne mrowienie, które oczywiście nie jest długotrwałe. Jak twierdzą producenci to wtedy nasz mózg odbiera sygnał, że zostaliśmy użądleni i pobudza komórki skóry do działań naprawczych.

[źródło: http://biotechnologia.pl]

 

Czy to prawda, że po użądleniu pszczoła umiera?

Najczęściej tak. Dzieje się tak za sprawą budowy żądła pszczelego, które jest zakończone haczykami. Podczas wbicia żądła wczepia się ono w skórę i pszczoła nie może już go wyjąć – odlatując wyrywa ze swojego odwłoka zbiorniczek jadowy. Ciekawostką jest to, że mimo śmierci pszczoły nadal pompuje on jad w ciało „ofiary”. Dlatego bardzo ważne jest, aby w przypadku użądlenia jak najszybciej wyjąć żądło i nie ściskać przytwierdzonego do niego zbiorniczka jadowego. Ciekawostką jest to, że żądlenie bezkręgowców o miękkim ciele nie przynosi pszczole większych szkód, natomiast użądlenie większego zwierzęcia (kręgowca) kończy się właśnie śmiercią.

 OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Co zrobić, kiedy użądli nas pszczoła?
Należy jak najszybciej usunąć żądło, ponieważ zbiorniczek jadowy wciąż pompuje jad – dlatego też nie należy go ściskać i usunąć żądło „zeskrobując” go wzdłuż skóry, np.
paznokciem. Miejsce użądlenia należy przemyć według możliwości zimną wodą, mydłem, octem, propolisem, papką z soli lub sody oczyszczonej, sokiem z cebuli, korzenia pietruszki z solą, rabarbaru, liścia babki, ewentualnie posmarować płynnym miodem.

Można zrobić okład z lodu, aby zmniejszyć obrzęk. Jeśli po użądleniu wystąpią niepokojące reakcje, np. wymioty, utrata przytomności należy jak najszybciej skorzystać z pomocy lekarza.

jak_sie_zachowac
Jak zachować się w pasiece?
Pszczoły posiadają wrodzony instynkt obronny swego gniazda i zapasów miodu zgromadzonych w ulu. Lepiej unikać samotnych wizyt w pasiece i udać się do niej tylko pod opieką pszczelarza.
Pszczoły nie lubią intensywnych zapachów, np. perfum, potu czy alkoholu, jak również… ciemnych kolorów. Lepiej ubierzmy się w jasne ubranie, np. na biało. Poza tym, w pasiece należy zachować spokój i nie należy niepokoić pszczół, np. stukając w ule. Nie stawajmy też na linii lotu pszczół (np. przed wylotkiem ula) i nie odwiedzajmy pasieki przed burzą.
Dla pewności możemy też poprosić pszczelarza o pożyczenie kapelusza lub kombinezonu pszczelarskiego, choć w przypadku łagodnych pszczół nie zawsze jest on wymagany.